17 września 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości UE (trzecia izba) wydał wyrok w sprawie C-197/25, w której pytanie prejudycjalne zadał Naczelny Sąd Administracyjny. Sprawa dotyczy podatku od czynności cywilnoprawnych (PCC) pobranego od przekształcenia spółki komandytowej w spółkę jawną. Dla spółek, które zapłaciły taki podatek, wyrok może otworzyć drogę do zwrotu. Trzeba jednak wiedzieć, co w nim naprawdę jest, a czego nie ma, i pilnować terminu przedawnienia.
Co rozstrzygnął Trybunał
Pytanie NSA dotyczyło art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE o podatkach pośrednich od gromadzenia kapitału. Przepis ten pozwala państwu członkowskiemu, które nadal pobiera podatek kapitałowy (art. 7 ust. 1 dyrektywy dotyczy państw, które naliczały go w dniu 1 stycznia 2006 r.), nie uznawać „na użytek nakładania podatku kapitałowego” niektórych podmiotów za spółki kapitałowe. NSA zapytał, czy z tego uprawnienia wynika dowolność w opodatkowaniu spółek osobowych.
Sentencja wyroku brzmi: skorzystanie przez państwo członkowskie z uprawnienia przewidzianego w art. 9 dyrektywy „nie pozwala temu państwu członkowskiemu na pobranie podatku pośredniego od przekształcenia – bez wniesienia wkładu kapitałowego – podmiotu o celu zarobkowym niewymienionego w art. 2 ust. 1 tej dyrektywy w inny podmiot o celu zarobkowym, również niewymieniony w tym przepisie”. Takie przekształcenie powinno być zwolnione z wszelkich form podatków pośrednich, z zastrzeżeniem opłat i podatków, o których mowa w art. 6 dyrektywy.
Skąd spór na gruncie polskiej ustawy
Zgodnie z art. 1 ust. 3 pkt 3 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych za zmianę umowy spółki uważa się przekształcenie lub łączenie spółek, jeżeli ich wynikiem jest zwiększenie majątku spółki osobowej. W sprawie, z której wyszło pytanie, organ podatkowy uznał, że do takiego zwiększenia doszło. Jak wynika z postanowienia odsyłającego NSA, wkłady do spółki jawnej określono natomiast w takiej samej wysokości jak wcześniej w spółce komandytowej, a wspólnicy nie wnieśli dodatkowych wkładów. Ten stan faktyczny był tłem pytania do Trybunału; Trybunał nie weryfikował go samodzielnie, lecz pozostawił jego ustalenie sądowi krajowemu.
Czego wyrok nie rozstrzyga
Po pierwsze, ostateczne ustalenie, czy w konkretnym przekształceniu był wkład kapitałowy, należy do sądu krajowego. Pojęcie to definiuje art. 3 dyrektywy, a sąd odsyłający ma zweryfikować, czy przekształcenie mieści się w którejś z wymienionych tam kategorii. Trybunał zaznaczył wstępnie, że na podstawie informacji z wniosku przekształceniu temu wydawało się nie towarzyszyć wniesienie wkładu kapitałowego, ale zastrzegł tę ocenę do weryfikacji. Wnioski z wyroku dotyczą więc przekształcenia, w którym nie wniesiono wkładu kapitałowego.
Po drugie, sentencja mówi o podmiotach niewymienionych w art. 2 ust. 1 dyrektywy. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością i spółka akcyjna są wymienione w załączniku I do dyrektywy, więc wyrok nie rozstrzyga wprost o przekształceniach z ich udziałem. Szersze odczytania tej sprawy wymagają osobnej analizy konkretnego stanu faktycznego.
Po trzecie, wyrok nie zwraca nikomu podatku. Zwrot wymaga wniosku podatnika i rozstrzygnięcia organu, a wnioski z wyroku trzeba odnieść do własnego stanu faktycznego.
Termin: dlaczego data przekształcenia ma znaczenie
Zgodnie z art. 72 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej nadpłatą jest m.in. kwota nienależnie zapłaconego podatku. Prawo do złożenia wniosku o stwierdzenie nadpłaty wygasa jednak po upływie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, chyba że ustawy podatkowe przewidują inny tryb zwrotu podatku (art. 79 § 2 Ordynacji podatkowej).
Zobowiązanie podatkowe przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 Ordynacji podatkowej). Podatnicy PCC mają obowiązek złożyć deklarację i wpłacić podatek w terminie 14 dni od dnia powstania obowiązku podatkowego (art. 10 ust. 1 ustawy o PCC), choć nie dotyczy to przypadków, gdy podatek pobiera płatnik.
W praktyce oznacza to, że dla przekształcenia z 2021 r. termin przedawnienia co do zasady kończy się z upływem 31 grudnia 2026 r. Jeżeli jednak termin 14 dni, liczony od powstania obowiązku podatkowego, upłynął dopiero w styczniu 2022 r. (może tak być przy przekształceniach z końca grudnia 2021 r., więc datę trzeba sprawdzić co do dnia), przedawnienie nastąpi z końcem 2027 r. Ocena zależy od konkretnej daty i od tego, czy bieg terminu nie został przerwany lub zawieszony (art. 70 § 2–7 Ordynacji podatkowej).
Warto pamiętać o art. 79 § 3 Ordynacji podatkowej: decyzję w sprawie stwierdzenia nadpłaty na wniosek złożony przed upływem terminu przedawnienia można wydać także po upływie tego terminu. Od 1 października 2026 r. przepis ten obejmuje również skorygowaną deklarację, o której mowa w art. 165 § 8a, złożoną przed upływem terminu przedawnienia (ustawa z 29 maja 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 846, która zmieniła też inne przepisy o nadpłatach). Dlatego sam wniosek trzeba złożyć na czas, a rozstrzygnięcie może zapaść później. Przed złożeniem wniosku należy sprawdzić aktualne wymogi formalne.
Co sprawdzić w pierwszej kolejności
- Rodzaj przekształcenia. Czy to przekształcenie jednej spółki osobowej w inną spółkę osobową, a nie przekształcenie z udziałem spółki kapitałowej.
- Wkłady. Czy wkłady po przekształceniu są w tej samej wysokości co przed nim i czy wspólnicy nie wnieśli dodatkowych wkładów.
- Daty. Dzień powstania obowiązku podatkowego, termin płatności i dzień faktycznej zapłaty PCC.
- Toczące się postępowania. Zgodnie z art. 79 § 1 Ordynacji podatkowej postępowanie w sprawie stwierdzenia nadpłaty nie może zostać wszczęte w czasie trwania postępowania podatkowego, kontroli podatkowej lub kontroli celno-skarbowej w zakresie zobowiązań, których dotyczy postępowanie lub kontrola.
Podsumowanie
Wyrok w sprawie C-197/25 wzmacnia stanowisko podatników, którzy zapłacili PCC od przekształcenia spółki osobowej w inną spółkę osobową bez nowych wkładów. Nie zastępuje jednak analizy własnego stanu faktycznego, a koszt zwłoki jest realny: upływ terminu przedawnienia zamyka drogę do zwrotu.
Jeśli Twoja spółka zapłaciła PCC od przekształcenia, a przedawnienie może nastąpić z końcem 2026 r., sprawdzenie dat nie powinno czekać. Zakres naszych usług dla przedsiębiorców opisujemy na stronie Kancelaria Tabert Przyniczka – obsługa przedsiębiorców. Skontaktuj się z nami, aby ocenić, czy i do kiedy warto złożyć wniosek o stwierdzenie nadpłaty.