Klient prosi o kawę do własnego kubka albo o obiad do przyniesionego pudełka. Najpóźniej do 12 lutego 2027 r. lokal sprzedający jedzenie lub napoje na wynos ma obowiązek zapewnić taką możliwość. Obowiązek wynika wprost z unijnego rozporządzenia o opakowaniach i odpadach opakowaniowych. Poniżej opisujemy, co dokładnie nakazuje, czego nie nakazuje i jak przygotować lokal.
Skąd obowiązek i od kiedy
Podstawą jest rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2025/40 z 19 grudnia 2024 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (potocznie PPWR). Zgodnie z jego art. 71 rozporządzenie stosuje się od 12 sierpnia 2026 r. Konkretny termin dla gastronomii wyznacza jednak art. 32 ust. 1: obowiązek trzeba spełnić do 12 lutego 2027 r.
Rozporządzenie jest wiążące w całości i stosuje się bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich. Obowiązek wynika więc z jego treści; krajowe przepisy określą natomiast sankcje i organy kontroli.
Kogo dotyczy i co trzeba zapewnić
Art. 32 ust. 1 adresuje obowiązek do dystrybutorów końcowych prowadzących działalność w sektorze HORECA, w którym działają m.in. restauracje i kawiarnie, którzy udostępniają produkty w opakowaniach na wynos. Przepis rozróżnia dwie sytuacje:
- napoje gorące lub zimne w opakowaniu na wynos (lit. a),
- gotowa żywność w opakowaniu na wynos (lit. b).
W obu przypadkach lokal ma zapewnić system, w którym konsument może przynieść własny pojemnik do napełnienia. Dotyczy to zatem nie tylko kawy do kubka, lecz także dań gotowych do pudełka klienta.
Warto zauważyć, że art. 32 nie zawiera wyłączenia dla mikroprzedsiębiorców. Takie wyłączenie przewiduje natomiast art. 33 ust. 4, ale dotyczy ono wyłącznie odrębnego obowiązku oferowania produktów w opakowaniach wielokrotnego użytku w systemie ponownego użycia (termin: 12 lutego 2028 r.). Mały lokal nie powinien więc zakładać, że obowiązek z art. 32 go omija.
Cena i warunki: bez gorszego traktowania
Art. 32 ust. 2 stanowi, że gdy konsument przynosi własny pojemnik, dystrybutor ma zaoferować produkt po cenie nie wyższej i na warunkach nie mniej korzystnych niż przy sprzedaży tego samego produktu w opakowaniu jednorazowym. W praktyce lokal nie może doliczyć opłaty za obsługę własnego pojemnika. Naszym zdaniem wymóg „nie mniej korzystnych warunków” obejmuje także dostęp do promocji.
Ten sam przepis wymaga też informowania klientów w punkcie sprzedaży, za pomocą widocznych i czytelnych tablic lub oznaczeń, że można otrzymać produkt w pojemniku dostarczonym przez konsumenta.
Czy lokal może odmówić?
Obowiązek nie oznacza bezwarunkowego zakazu odmowy. Art. 28 ust. 4 rozporządzenia przewiduje, że podmiot gospodarczy może odmówić napełnienia pojemnika klienta, jeżeli klient nie stosuje się do zasad napełniania komunikowanych przez ten podmiot, w szczególności gdy pojemnik uznaje się za niehigieniczny lub nieodpowiedni do sprzedaży żywności lub napoju. Ten sam przepis wyłącza odpowiedzialność przedsiębiorcy za problemy higieniczne i bezpieczeństwa żywności wynikające z użycia pojemnika klienta.
Warunkiem jest wcześniejsze poinformowanie klientów o zasadach. Art. 28 ust. 1 wymienia, o czym trzeba informować: rodzaje pojemników, które można stosować, standardy higieniczne napełniania oraz odpowiedzialność klienta za kwestie zdrowia i bezpieczeństwa związane z użyciem pojemnika. Zasady mają być regularnie aktualizowane oraz wyraźnie wyświetlone w lokalu lub w inny sposób udostępnione klientom.
Rozporządzenie nie rozstrzyga wprost, jak art. 28 współgra z art. 32, więc to nasza ocena: najbezpieczniej opracować własne zasady zgodne z art. 28 ust. 1 i trzymać się ich konsekwentnie. Odmowa oparta na jasnej, wcześniej podanej zasadzie jest znacznie łatwiejsza do obrony niż odmowa uznaniowa.
Kary: co wiadomo, a czego nie
Rozporządzenie samo nie określa wysokości kar za nieprzestrzeganie art. 32. Art. 68 ust. 1 zobowiązuje państwa członkowskie do ustanowienia przepisów o sankcjach do 12 lutego 2027 r. i do zgłoszenia ich Komisji Europejskiej; kary mają być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające. Konkretne kwoty zależą więc od przepisów krajowych. Nie podajemy żadnych stawek, bo na dziś nie mamy dla nich pewnego źródła.
Kolejny etap: opakowania wielokrotnego użytku od 2028 r.
Obowiązek z art. 32 to dopiero pierwszy krok. Art. 33 ust. 1 nakłada na dystrybutorów końcowych z sektora HORECA, którzy sprzedają napoje lub gotową żywność na wynos, obowiązek zapewnienia klientom opcji otrzymania produktu w opakowaniu wielokrotnego użytku w ramach systemu ponownego użycia. Termin to 12 lutego 2028 r. Obowiązują tu te same zasady co wyżej: informowanie klientów w punkcie sprzedaży oraz cena nie wyższa i warunki nie mniej korzystne niż przy opakowaniu jednorazowym (art. 33 ust. 2 i 3). Od tego obowiązku wyłączeni są mikroprzedsiębiorcy. Dlatego już teraz warto sprawdzić, do której grupy należy Państwa lokal.
Jak przygotować lokal
- Ustal, czy sprzedajesz napoje lub gotową żywność na wynos. Jeśli tak, obowiązek Cię dotyczy.
- Spisz zasady napełniania własnych pojemników: dopuszczalne rodzaje, wymogi higieniczne, odpowiedzialność klienta.
- Wywieś informację przy kasie lub na wejściu, że klient może przynieść własny pojemnik.
- Upewnij się, że cennik i promocje nie traktują takiego klienta gorzej.
- Przeszkol personel, kiedy wolno odmówić i jak to zakomunikować.
Podsumowanie
Do 12 lutego 2027 r. lokale sprzedające napoje i gotowe jedzenie na wynos muszą umożliwić klientom korzystanie z własnych pojemników, bez wyższej ceny i bez gorszych warunków. Lokal zachowuje prawo odmowy w przypadku pojemników niehigienicznych lub nieodpowiednich, o ile wcześniej ogłosił zasady napełniania. Wysokość kar określą przepisy krajowe.
Prowadzą Państwo lokal gastronomiczny lub inną działalność objętą nowymi obowiązkami opakowaniowymi i chcą mieć pewność, że regulamin oraz oznaczenia są zgodne z prawem? Skorzystaj z pomocy prawnej dla przedsiębiorców: https://tabert.pl/przedsiebiorcy/. Skontaktuj się z nami, a przeanalizujemy Państwa sytuację i przygotujemy zasady dla Państwa lokalu.