Plan spłaty w upadłości konsumenckiej: projekt zmian i co oznacza dla wierzyciela

Do Sejmu trafił rządowy projekt, który zmienia sposób wykonywania planu spłaty w upadłości osób fizycznych, zarówno konsumentów, jak i przedsiębiorców prowadzących jednoosobową działalność. Dla wierzyciela to nie jest wyłącznie temat sądowy. Jeżeli Twoja firma ma w portfelu należności od osób, które ogłosiły upadłość, projekt zmienia to, kto i kiedy będzie pilnował, czy dłużnik naprawdę spłaca raty. Poniżej opisujemy, co wiadomo na dziś, a co wymaga dalszej weryfikacji.

Na jakim etapie jest projekt

Rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo upadłościowe, ustawy – Prawo restrukturyzacyjne oraz ustawy o Krajowym Rejestrze Zadłużonych wpłynął do Sejmu 4 września 2026 r. i otrzymał numer druku 3085. Według rejestru prac Sejmu 15 września 2026 r. skierowano go do pierwszego czytania w komisji. Projekt nie został uchwalony, więc jego treść może się jeszcze zmienić. Nie ma też ustalonej daty wejścia w życie, dlatego dziś obowiązują wyłącznie przepisy w obecnym brzmieniu.

Według opisu zamieszczonego w rejestrze prac Sejmu projekt ma usprawnić oddłużanie osób fizycznych, przede wszystkim na etapie, w którym osoba zadłużona realizuje plan spłaty wierzycieli, czyli ustalony przez sąd sposób i okres spłacania części długów.

Jak plan spłaty działa dzisiaj

Zasady planu spłaty zawiera część czwarta ustawy Prawo upadłościowe, w art. 491¹⁵ i następnych. Sąd ustala w postanowieniu, w jakim zakresie i okresie upadły ma spłacać zobowiązania oraz jaka ich część zostanie umorzona po wykonaniu planu. Co do zasady okres spłaty nie jest dłuższy niż trzydzieści sześć miesięcy. Jeżeli sąd ustali, że dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa, plan nie może być krótszy niż trzydzieści sześć miesięcy ani dłuższy niż osiemdziesiąt cztery miesiące (art. 491¹⁵ ust. 1a).

Ustawa przewiduje też skrócenie planu. Jeżeli dłużnik spłaci co najmniej 70 proc. zobowiązań objętych planem, okres spłaty nie może przekroczyć roku, a przy spłacie co najmniej 50 proc. nie może przekroczyć dwóch lat (art. 491¹⁵ ust. 1b i 1c). W okresie wykonywania planu niedopuszczalne jest wszczęcie egzekucji wierzytelności powstałych przed ustaleniem planu, z wyjątkiem zobowiązań wymienionych w art. 491²¹ ust. 2 (art. 491¹⁵ ust. 6).

Istotne dla wierzyciela jest to, kto reaguje na niewykonywanie planu. Zgodnie z art. 491²⁰ ust. 1 w razie niewykonywania obowiązków określonych w planie sąd uchyla plan z urzędu albo na wniosek wierzyciela, po wysłuchaniu upadłego i wierzycieli objętych planem. Wyjątkiem jest nieznaczne uchybienie albo sytuacja, w której dalsze wykonywanie planu jest uzasadnione względami słuszności lub humanitarnymi. Ten sam tryb dotyczy m.in. niezłożenia w terminie sprawozdania z wykonania planu oraz zatajenia przychodów lub majątku (art. 491²⁰ ust. 2). Uchylenie planu oznacza, że zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu (art. 491²⁰ ust. 3).

Wierzyciel ma również własne narzędzie na wypadek poprawy sytuacji dłużnika. Przy istotnej poprawie sytuacji majątkowej wynikającej z innych przyczyn niż wzrost wynagrodzenia lub dochodów z osobiście wykonywanej działalności każdy z wierzycieli może wystąpić z wnioskiem o zmianę planu (art. 491¹⁹ ust. 3).

Co ma się zmienić według projektu

Informacje o założeniach projektu pochodzą z jego opisów publikowanych w prasie prawniczej i na portalach branżowych, które w dwóch kluczowych punktach są zgodne. Pełnego tekstu druku nr 3085 nie traktujemy tu jako źródła cytowanego dosłownie, dlatego poniższe punkty należy zweryfikować w treści projektu.

• Mniej kontroli z urzędu. Sąd miałby przestać z urzędu badać, czy dłużnik wykonuje plan. Weryfikacja następowałaby głównie na wniosek zainteresowanego, w praktyce wierzyciela.
• Automatyczne umorzenie. Zobowiązania miałyby być umarzane automatycznie po upływie trzech miesięcy od zakończenia okresu planu, o ile wierzyciel nie zareaguje w tym terminie. Opisy projektu różnią się co do formy tej reakcji (sprzeciw albo wniosek o uchylenie lub zmianę planu).

Doniesienia o pozostałych elementach projektu, takich jak los rocznych sprawozdań dłużnika, zasady ujawniania danych w Krajowym Rejestrze Zadłużonych czy zmiana systemu kosztów, są niespójne. Dlatego ich tu nie opisujemy. Zanim ktokolwiek oprze na nich decyzję, trzeba sięgnąć do druku.

Co to oznacza dla wierzyciela

Zestawienie obecnego stanu prawnego z założeniami projektu prowadzi do jednego praktycznego wniosku: ciężar monitorowania planu może przesunąć się z sądu na wierzyciela. Dziś sąd ma ustawowy obowiązek reagować na niewykonywanie planu z urzędu. Jeżeli projekt wejdzie w życie w opisywanym kształcie, wierzyciel, który nie zareaguje w oznaczonym terminie, może stracić możliwość skutecznego sprzeciwu wobec umorzenia.

Dlatego już teraz warto uporządkować kilka rzeczy:

• sprawdzić w portfelu należności, które sprawy dotyczą dłużników objętych planem spłaty lub upadłością, i zapisać daty końca planów,
• wyznaczyć osobę odpowiedzialną za śledzenie obwieszczeń w Krajowym Rejestrze Zadłużonych,
• przygotować wzór pisma do sądu (wniosek o uchylenie lub zmianę planu albo sprzeciw, zależnie od ostatecznego brzmienia przepisów), aby reakcja w krótkim terminie była możliwa bez zwłoki,
• zadbać o zgłaszanie wierzytelności i dokumentację pozwalającą wykazać niewykonywanie obowiązków przez dłużnika.

Nie należy na tym etapie zmieniać strategii windykacyjnej tylko dlatego, że projekt został złożony. Do czasu uchwalenia i wejścia w życie ustawy obowiązują przepisy w dotychczasowym brzmieniu, w tym art. 491²⁰ przewidujący reakcję sądu także z urzędu.

Podsumowanie

Projekt zawarty w druku nr 3085 jest na wczesnym etapie prac sejmowych. Według jego opisów sąd miałby przestać nadzorować plan spłaty z urzędu, a umorzenie następowałoby automatycznie po trzech miesiącach od zakończenia planu, jeśli wierzyciel nie zareaguje w tym terminie. Dla wierzycieli oznacza to większą rolę własnego monitoringu. Ostateczne brzmienie przepisów i termin ich wejścia w życie pozostają otwarte.

Prowadzisz firmę i masz należności od osób w upadłości albo w trakcie planu spłaty? Zobacz, jak wygląda dochodzenie należności i windykacja w Kancelarii Tabert Przyniczka, a następnie skontaktuj się z nami, aby ocenić, które z Twoich spraw wymagają reakcji już teraz.