Od 2 sierpnia 2026 r. stosuje się obowiązki przejrzystości z art. 50 rozporządzenia (UE) 2024/1689, czyli AI Act. Dotyczą one nie tylko twórców systemów sztucznej inteligencji, ale także firm, które z tych systemów korzystają: w obsłudze klienta, marketingu czy komunikacji. W praktyce wiele przedsiębiorstw używa już czatbotów lub generatorów treści i nie wie, że część obowiązków spoczywa na nich samych. Poniżej wyjaśniamy, kto i w jakich sytuacjach musi poinformować odbiorców o użyciu AI oraz czym grozi zaniedbanie.
Kto jest adresatem obowiązków: dostawca i podmiot stosujący
AI Act rozróżnia dwie role. Dostawca to ten, kto system AI opracowuje i oferuje na rynku. Podmiot stosujący (w angielskim tekście: deployer) to ten, kto system wykorzystuje we własnej działalności. Firma, która wdraża na stronie gotowego czatbota albo generuje grafiki w płatnym narzędziu, jest co do zasady podmiotem stosującym. Art. 50 rozkłada obowiązki między obie role, dlatego pierwsze pytanie brzmi zawsze: w jakiej roli występuje przedsiębiorca w danej sytuacji.
Cztery sytuacje, w których pojawia się obowiązek informacyjny
1. Interakcja z systemem AI. Zgodnie z art. 50 ust. 1 dostawcy zapewniają, aby systemy przeznaczone do bezpośredniej interakcji z osobami fizycznymi były projektowane tak, by użytkownik wiedział, że rozmawia z systemem AI. Wyjątek dotyczy sytuacji, gdy jest to oczywiste z punktu widzenia osoby dostatecznie poinformowanej, uważnej i ostrożnej. Obowiązek projektowy spoczywa więc na dostawcy czatbota, ale firma, która takiego bota wdraża, powinna sprawdzić, czy narzędzie go realizuje, i nie ukrywać przed klientem, że po drugiej stronie nie ma człowieka.
2. Oznaczanie wyników generowanych przez AI. Art. 50 ust. 2 nakłada na dostawców systemów generujących syntetyczne dźwięki, obrazy, wideo lub tekst obowiązek oznakowania wyników w formacie nadającym się do odczytu maszynowego, tak aby były wykrywalne jako sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. To co do zasady obowiązek techniczny po stronie dostawcy. Dla systemów wprowadzonych do obrotu przed 2 sierpnia 2026 r. rozporządzenie (UE) 2026/1744 (tzw. Digital Omnibus on AI) przewiduje na dostosowanie się do tego ustępu czas do 2 grudnia 2026 r. Okres przejściowy dotyczy wyłącznie ust. 2; pozostałe ustępy art. 50 obowiązują od 2 sierpnia 2026 r. bez odroczenia.
3. Rozpoznawanie emocji i kategoryzacja biometryczna. Zgodnie z art. 50 ust. 3 podmioty stosujące takie systemy informują osoby, wobec których systemy są stosowane, o fakcie ich stosowania, a dane osobowe przetwarzają zgodnie z RODO. Ten obowiązek spoczywa bezpośrednio na przedsiębiorcy, który system wdrożył, na przykład w call center albo w rekrutacji.
4. Deepfake i teksty o sprawach publicznych. Art. 50 ust. 4 zobowiązuje podmioty stosujące do ujawnienia, że obrazy, nagrania audio lub wideo stanowiące deepfake zostały sztucznie wygenerowane lub zmanipulowane. Dla utworów o charakterze wyraźnie artystycznym, twórczym, satyrycznym lub fikcyjnym obowiązek sprowadza się do ujawnienia w sposób, który nie utrudnia korzystania z utworu. Odrębna reguła dotyczy tekstu publikowanego w celu informowania społeczeństwa o sprawach leżących w interesie publicznym: trzeba ujawnić, że wygenerowała go sztuczna inteligencja, chyba że treść przeszła weryfikację człowieka lub kontrolę redakcyjną, a odpowiedzialność redakcyjną za publikację ponosi osoba fizyczna lub prawna. Z brzmienia przepisu wynika, że nie obejmuje on każdego tekstu napisanego z pomocą AI, ale granice pojęcia „sprawy leżące w interesie publicznym” będą się wyjaśniać w praktyce.
Jak informować: jasno i najpóźniej przy pierwszym kontakcie
Art. 50 ust. 5 wymaga, aby informacje były przekazane w sposób jasny i wyraźny, najpóźniej w momencie pierwszej interakcji lub pierwszego zastosowania systemu, oraz aby spełniały wymogi dostępności. Drobny druk w regulaminie lub komunikat widoczny dopiero po kilku wiadomościach z botem nie spełnia tego standardu. Bezpieczniejsze jest oznaczenie widoczne od początku rozmowy lub na samym materiale.
Sankcje: do 15 mln euro lub 3 proc. obrotu
Naruszenie obowiązków przejrzystości z art. 50 podlega zgodnie z art. 99 ust. 4 AI Act administracyjnej karze pieniężnej do 15 000 000 euro lub, jeśli sprawcą jest przedsiębiorstwo, do 3 proc. jego całkowitego rocznego światowego obrotu z poprzedniego roku obrotowego, zależnie od tego, która kwota jest wyższa. Dla małych i średnich przedsiębiorstw obowiązuje zasada odwrotna: stosuje się niższą z tych dwóch wartości (art. 99 ust. 6). To pułap, a nie taryfikator, a wysokość kary zależy od okoliczności sprawy.
W Polsce wykonanie AI Act reguluje ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003). Organem nadzorczym jest Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji, która nakłada administracyjne kary pieniężne w drodze decyzji, w przypadkach i wysokości określonych w rozdziale XII AI Act (art. 104 ustawy). Przepisy karne wchodzą w życie po upływie trzech miesięcy od ogłoszenia, czyli od 28 października 2026 r. Szerzej o samej ustawie piszemy w artykule Ustawa o systemach sztucznej inteligencji: co muszą wiedzieć firmy przed 28 października 2026.
Praktyczna lista kontrolna dla firmy
- Zinwentaryzuj narzędzia AI używane w firmie i ustal, w której roli występujesz: dostawcy czy podmiotu stosującego.
- Czatbot i asystent głosowy: upewnij się, że klient od początku wie, że rozmawia z systemem AI, o ile nie jest to oczywiste.
- Grafiki, nagrania i wideo przypominające prawdziwe osoby lub zdarzenia: przygotuj stałe oznaczenie, że treść jest sztucznie wygenerowana lub zmanipulowana.
- Rozpoznawanie emocji lub kategoryzacja biometryczna: poinformuj osoby, których to dotyczy, i sprawdź podstawę przetwarzania danych.
- Zapytaj dostawców narzędzi, czy ich systemy spełniają obowiązek oznaczania wyników z art. 50 ust. 2 i do kiedy.
- Spisz wewnętrzną procedurę: kto zatwierdza treści generowane przez AI i kto odpowiada za ich publikację.
Podsumowanie
Obowiązki przejrzystości w AI Act obowiązują już teraz, a krajowy mechanizm kar zaczyna działać pod koniec października 2026 r. Dla większości firm kluczowe jest ustalenie, które z czterech sytuacji z art. 50 ich dotyczą, i wprowadzenie prostych, widocznych oznaczeń. Jeżeli potrzebują Państwo pomocy w ocenie, czy i w jakim zakresie firma podlega tym obowiązkom, zapraszamy do kontaktu z naszą kancelarią.
Zapoznaj się z naszą ofertą dla firm: obsługa prawna przedsiębiorców w Kancelarii Tabert Przyniczka.