Przewoźnik, który wykonał zlecenie i czeka na zapłatę po terminie, ma z mocy ustawy dwa osobne roszczenia: odsetki za opóźnienie oraz stałą rekompensatę za koszty odzyskiwania należności. Rekompensata wynosi 40, 70 albo 100 euro, zależnie od wartości świadczenia. Przysługuje bez wezwania. W praktyce wielu przedsiębiorców o niej nie wie albo zapomina ją dopisać do pozwu. Poniżej wyjaśniamy, kiedy powstaje, jak ją liczyć i gdzie są jej granice.
Podstawa prawna i zakres stosowania
Rekompensatę przewiduje art. 10 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych (tekst jednolity: Dz.U. 2023 poz. 1790). Ustawa dotyczy transakcji handlowych, których wyłącznymi stronami są m.in. przedsiębiorcy, osoby wykonujące wolny zawód oraz podmioty wskazane w art. 2, w tym zamawiający z Prawa zamówień publicznych. Transakcją handlową jest umowa o odpłatną dostawę towaru lub odpłatne świadczenie usługi, zawarta w związku z wykonywaną działalnością (art. 4 pkt 1). Usługa transportowa świadczona między przedsiębiorcami mieści się w tej definicji. Ustawa nie obejmuje natomiast rozliczeń z konsumentami, bo art. 2 wymienia wyłącznie transakcje między wskazanymi w nim podmiotami.
Kiedy powstaje prawo do rekompensaty
Rekompensata przysługuje wierzycielowi od dnia nabycia uprawnienia do odsetek, o których mowa w art. 7 ust. 1 lub art. 8 ust. 1. Te odsetki należą się, gdy łącznie spełnione są dwa warunki: wierzyciel spełnił swoje świadczenie (przewóz został wykonany) i nie otrzymał zapłaty w terminie określonym w umowie. Żadne wezwanie do zapłaty nie jest warunkiem powstania roszczenia, bo ustawa mówi wprost, że rekompensata przysługuje „bez wezwania”.
Termin zapłaty w umowie co do zasady nie może przekraczać 60 dni od doręczenia faktury. Dłuższy termin jest dopuszczalny tylko wtedy, gdy strony ustalą go wyraźnie i nie jest on rażąco nieuczciwy wobec wierzyciela. Gdy dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, limit 60 dni jest bezwzględny (art. 7 ust. 2 i 2a). Jeżeli dłużnikiem jest podmiot publiczny, termin zapłaty nie może przekraczać 30 dni, a dla podmiotu leczniczego 60 dni (art. 8 ust. 2).
Odsetki obok rekompensaty
Rekompensata nie zastępuje odsetek. Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych to suma stopy referencyjnej NBP i dziesięciu punktów procentowych, a gdy dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym, stopy referencyjnej i ośmiu punktów procentowych (art. 4 pkt 3). Stronom wolno uzgodnić odsetki wyższe (art. 7 ust. 1). Wysokość odsetek jest ogłaszana w obwieszczeniach ministra (ostatnie z czerwca 2026 r.: M.P. 2026 poz. 642), dlatego przed wyliczeniem roszczenia trzeba sprawdzić stawkę obowiązującą w okresie opóźnienia.
Ile wynosi rekompensata
Wysokość zależy od wartości świadczenia pieniężnego, czyli wynagrodzenia za wykonaną usługę w danej transakcji (art. 4 pkt 1a oraz art. 10 ust. 1):
- 40 euro, gdy wartość świadczenia nie przekracza 5000 zł,
- 70 euro, gdy wartość jest wyższa niż 5000 zł, ale niższa niż 50 000 zł,
- 100 euro, gdy wartość wynosi 50 000 zł lub więcej.
Kwotę przelicza się na złote według średniego kursu euro ogłoszonego przez NBP ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a). Kurs bierze się więc z miesiąca poprzedzającego wymagalność, a nie z dnia wyroku ani dnia zapłaty.
Rekompensata od transakcji, nie od każdej faktury
Uprawnienie do rekompensaty przysługuje od transakcji handlowej (art. 10 ust. 3). Jeżeli jedno zlecenie przewozowe rozliczono kilkoma fakturami, nie oznacza to automatycznie kilku rekompensat. Inaczej jest, gdy strony ustaliły w umowie harmonogram płatności w częściach (samo wystawienie kilku faktur takiego harmonogramu nie tworzy): wtedy rekompensata przysługuje w stosunku do każdej niezapłaconej części (art. 11 ust. 2 pkt 2). Przy zleceniach realizowanych w ramach umowy ramowej trzeba ustalić, które zlecenia stanowią odrębne transakcje. To pytanie, od którego zależy wartość całego roszczenia, więc warto je rozstrzygnąć przed sporządzeniem pozwu.
Koszty ponad rekompensatę i zakaz cesji
Rekompensata to w uproszczeniu stała kwota z art. 10 ust. 1. Jeżeli rzeczywiste koszty odzyskiwania należności były wyższe, wierzyciel może dodatkowo żądać zwrotu poniesionych kosztów w uzasadnionej wysokości, w zakresie, w jakim przewyższają kwotę rekompensaty (art. 10 ust. 2). Wniosek praktyczny: dokumentuj wszystkie koszty windykacji, bo tylko udokumentowane można wykazać jako przewyższające rekompensatę.
Roszczenie o rekompensatę nie może być zbyte (art. 10 ust. 4). Firma windykacyjna, która kupuje wierzytelność główną, nie nabywa więc tego roszczenia. Przewoźnik, który sprzedał dług, zachowuje je samodzielnie.
Przedawnienie
Do przedawnienia stosuje się co do zasady art. 118 Kodeksu cywilnego: termin wynosi trzy lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, a jego koniec przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Roszczenie, które stało się wymagalne w 2023 r., przedawnia się zatem z końcem 2026 r., o ile bieg przedawnienia nie został przerwany, na przykład wniesieniem pozwu. Wymagalność należy ustalać osobno dla należności głównej, odsetek i rekompensaty oraz dla każdej transakcji.
Co zrobić w praktyce
Zestaw zlecenia, faktury, potwierdzenia wykonania usługi i daty zapłaty. Ustal terminy płatności z umów i sprawdź, czy nie przekraczają limitów z art. 7. Wylicz rekompensatę dla każdej transakcji z uwzględnieniem kursu NBP z właściwego miesiąca. Pamiętaj, że rekompensata przysługuje obok odsetek, a nie zamiast nich. Przed końcem roku sprawdź, które roszczenia zbliżają się do przedawnienia.
Podsumowanie
Rekompensata z art. 10 to stała kwota (40, 70 albo 100 euro, zależnie od wartości świadczenia), niezależna od faktycznie poniesionych kosztów windykacji. Powstaje automatycznie przy opóźnieniu, ale jej dochodzenie wymaga porządku w dokumentach i ustalenia, które zlecenia są odrębnymi transakcjami. Jeżeli Twoja firma ma zaległe faktury, zapoznaj się z naszą ofertą na stronie windykacja należności. Przeanalizujemy dokumenty, wyliczymy należne kwoty i wskażemy najkrótszą drogę do odzyskania pieniędzy.
Skontaktuj się z Kancelarią Tabert Przyniczka w sprawie windykacji faktur.