Wierzyciel, któremu zbliża się koniec terminu przedawnienia, często sięga po zawezwanie do próby ugodowej. Przez lata uchodziło to za prosty sposób na zatrzymanie biegu terminu. Dziś odpowiedź na pytanie, czy takie zawezwanie w ogóle chroni roszczenie, zależy od tego, kiedy wniosek został złożony. W tym artykule porządkujemy, co mówią przepisy i co rozstrzygnął Sąd Najwyższy.
Punkt wyjścia: ile czasu ma wierzyciel
Zgodnie z art. 118 Kodeksu cywilnego termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Koniec terminu przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne (art. 120 § 1 k.c.).
Dla przedsiębiorcy dochodzącego zapłaty z faktur oznacza to zazwyczaj termin trzyletni, a więc krótki. Właśnie dlatego pokusa „zatrzymania zegara” zawezwaniem jest tak duża.
Wniosek złożony przed zmianą przepisów w 2022 roku
Dawniej zawezwanie do próby ugodowej wiązano z art. 123 § 1 pkt 1 k.c., według którego bieg przedawnienia przerywa się przez każdą czynność przed sądem, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Sądy przez lata spierały się, czy wniosek o zawezwanie spełnia ten warunek zawsze, czy tylko wtedy, gdy wierzyciel rzeczywiście przedsięwziął tę czynność w celu dochodzenia roszczenia.
Spór rozstrzygnęła uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 15 maja 2025 r., sygn. III CZP 22/24. Sąd Najwyższy przyjął, że w stanie prawnym obowiązującym do 30 czerwca 2022 r. wniosek o zawezwanie do próby ugodowej przerywał bieg przedawnienia roszczenia, chyba że z okoliczności dokonania tej czynności wynika, iż nie została przedsięwzięta bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Uchwałę odnotowuje także postanowienie Sądu Najwyższego z 30 lipca 2026 r., sygn. I CSK 3579/24 (odmowa przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania).
Z tej tezy wynika, że zasada jest korzystna dla wierzyciela, ale nie bezwarunkowa. Okoliczności sprawy mogą wskazywać, że wniosek nie służył dochodzeniu roszczenia, i wtedy przerwy nie będzie. Ocena zależy od konkretnych okoliczności, dlatego nie da się z góry powiedzieć, że każde zawezwanie z tamtego okresu było skuteczne.
Jeżeli przedawnienie zostało przerwane, to zgodnie z art. 124 § 1 k.c. po każdym przerwaniu biegnie ono na nowo. W razie przerwania przez czynność w postępowaniu przed sądem przedawnienie nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie to nie zostanie zakończone (art. 124 § 2 k.c.).
Zawezwanie po zmianie przepisów: zawieszenie, nie przerwa
Ustawa z 2 grudnia 2021 r. o zmianie Kodeksu cywilnego, Kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2021 poz. 2459) zmieniła konstrukcję. Obecnie art. 121 pkt 6 k.c. stanowi, że bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu co do roszczeń objętych wnioskiem o zawezwanie do próby ugodowej – przez czas trwania postępowania pojednawczego.
Różnica ma znaczenie praktyczne. Art. 124 § 1 k.c. mówi o tym, że po przerwaniu przedawnienie biegnie na nowo. Art. 121 pkt 6 k.c. nie stanowi, że po wniosku przedawnienie biegnie na nowo. Dotyczy zawieszenia na czas trwania postępowania pojednawczego, więc co do zasady okres ten nie wlicza się do biegu terminu. Dokładne wyliczenie terminu w konkretnej sprawie, zwłaszcza gdy w grę wchodzi koniec roku kalendarzowego z art. 118 k.c., należy każdorazowo sprawdzić.
Zgodnie z art. 8 ustawy do mediacji oraz postępowania pojednawczego wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy (30 czerwca 2022 r.) stosuje się przepisy dotychczasowe. Do wniosków złożonych po tej dacie ma zastosowanie art. 121 pkt 6 k.c. Przy postępowaniach będących w toku w dniu zmiany przepisów należy w konkretnej sprawie ocenić, które przepisy mają zastosowanie.
Wymogi wniosku o zawezwanie
Zgodnie z art. 185 § 11 k.p.c. w wezwaniu należy zwięźle oznaczyć sprawę i przedstawić propozycje ugodowe. Wezwanie niespełniające tych wymogów podlega odpowiednio art. 130 k.p.c., czyli trybowi wezwania do usunięcia braków.
Co to oznacza dla wierzyciela
- Nie traktuj zawezwania jako sposobu na wydłużenie terminu. Dziś przepis mówi o zawieszeniu na czas postępowania pojednawczego, a nie o nowym biegu terminu.
- Rozważ pozew. Czynność przed sądem przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia wymienia art. 123 § 1 pkt 1 k.c. jako przerywającą bieg przedawnienia. Uznanie roszczenia również przerywa bieg przedawnienia (art. 123 § 1 pkt 2 k.c.).
- Jeśli składasz wniosek, przedstaw propozycje ugodowe. Wymaga tego art. 185 § 11 k.p.c.
- Nie zostawiaj działań na ostatnie dni. Co do zasady termin kończy się z końcem roku kalendarzowego (art. 118 k.c.), więc rachunek warto zrobić z zapasem.
- Przy wnioskach z okresu objętego uchwałą oceń okoliczności. Teza uchwały III CZP 22/24 przewiduje wyjątek, gdy z okoliczności wynika, że wniosek nie został przedsięwzięty bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia.
Podsumowanie
Zawezwanie do próby ugodowej nie jest uniwersalnym narzędziem ochrony przed przedawnieniem. Dla stanu prawnego obowiązującego do 30 czerwca 2022 r. Sąd Najwyższy przyjął zasadę przerwy z wyjątkiem wniosków niemających na celu dochodzenia roszczenia. Dla wniosków składanych po zmianie przepisów obowiązuje art. 121 pkt 6 k.c. i zawieszenie na czas postępowania pojednawczego. W obu reżimach o skutkach decydują daty i okoliczności konkretnej sprawy.
Potrzebujesz pomocy w dochodzeniu należności?
Pomagamy wierzycielom ocenić stan przedawnienia, dobrać właściwy sposób przerwania lub zawieszenia terminu i skutecznie dochodzić należności. Więcej o naszych usługach znajdziesz na stronie Windykacja – dochodzenie należności. Skontaktuj się z nami, aby omówić Twoją sprawę, zanim upłynie termin.