Zmiany w opodatkowaniu fundacji rodzinnych przeszły już przez Sejm i Senat. Ustawa nie jest jeszcze prawem, bo czeka na decyzję Prezydenta, ale jej treść jest znana i to ona będzie punktem odniesienia dla decyzji fundatorów. Opisujemy, co zostało uchwalone, od kiedy ma działać i co z tego wynika dla fundacji istniejących oraz planowanych.
Gdzie jest ustawa: uchwalona, ale jeszcze nieogłoszona
Rządowy projekt (druk sejmowy nr 3148) Sejm uchwalił 22 października 2026 r. Senat 27 października wprowadził jedną poprawkę, a Sejm przyjął ją 5 listopada 2026 r. Poprawka doprecyzowała wyjątki od nowego przepisu o przychodach z udziału w spółkach niebędących osobami prawnymi i w podobnych podmiotach, w tym dla instytucji wspólnego inwestowania z udziałem instytucji rozwoju. Nie zmienia głównych rozwiązań opisanych niżej. Według systemu Sejmu ustawę przekazano Prezydentowi 6 listopada 2026 r. Prezydent podpisuje ustawę w ciągu 21 dni od dnia jej przedstawienia (art. 122 ust. 2 Konstytucji RP), czyli do 27 listopada 2026 r., chyba że wcześniej skieruje ją do Trybunału Konstytucyjnego albo zwróci Sejmowi do ponownego rozpatrzenia. Ostatnim odnotowanym etapem procesu jest przekazanie ustawy Prezydentowi. Ustawa ma wejść w życie 1 stycznia 2027 r.
Poniższe liczby i terminy pochodzą z tekstu ustawy uchwalonej przez Sejm, w brzmieniu z poprawką Senatu. Jeśli Prezydent ustawy nie podpisze, obraz może się zmienić.
Stawka 19% zamiast 15%
Dziś podatek od świadczeń wypłacanych przez fundację beneficjentom, od mienia wydawanego przy jej rozwiązaniu oraz od tzw. ukrytych zysków wynosi 15% (art. 24q ust. 1 ustawy o CIT). Ustawa zmienia tę stawkę na 19%. Nowa stawka ma dotyczyć świadczeń i mienia przekazanych lub postawionych do dyspozycji począwszy od roku podatkowego fundacji rozpoczynającego się po 31 grudnia 2026 r. Fundacja, której rok podatkowy rozpoczął się przed 1 stycznia 2027 r., a kończy po tej dacie, stosuje do końca tego roku dotychczasowe przepisy. W praktyce dla fundacji z rokiem kalendarzowym wypłaty w 2026 r. są objęte stawką 15%, a od 2027 r. stawką 19%.
Ustawa rozszerza też katalog ukrytych zysków. Pożyczki udzielone przez fundację na co najmniej 10 lat (albo na krócej, jeśli ostateczny termin umowy wyniósł co najmniej 10 lat) będą liczone jako ukryty zysk także wtedy, gdy pożyczkobiorcą jest fundator lub powiązana z fundacją osoba fizyczna, a nie tylko beneficjent. Pożyczka niezwrócona w terminie do dnia złożenia deklaracji obejmie beneficjenta, fundatora i podmioty powiązane. Dojdzie także wartość umorzonych, przedawnionych lub odpisanych jako nieściągalne należności wobec tych osób, o ile nie została już zaliczona jako ukryty zysk z tytułu pożyczki.
Lock-up: sprzedaż majątku w ciągu 2 lat od końca roku wniesienia
Obecnie fundacja rodzinna korzysta ze zwolnienia z CIT (art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT). Po zmianach zwolnienie nie obejmie przychodów ze zbycia mienia wniesionego do fundacji lub przekazanego jej nieodpłatnie, jeżeli sprzedaż nastąpi przed upływem 2 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym mienie wniesiono lub przekazano. Wyjątkiem jest zbycie w wykonaniu nakazu organu władzy publicznej.
Kluczowe jest to, do jakiego majątku ten test się stosuje. Zgodnie z przepisem przejściowym dotyczy on mienia wniesionego lub przekazanego począwszy od roku podatkowego fundacji rozpoczynającego się po 31 grudnia 2026 r. Majątek wniesiony wcześniej nie podlega nowemu lock-upowi. Dla fundacji z rokiem kalendarzowym majątek wniesiony w 2027 r. będzie objęty lock-upem do końca 2029 r. W fundacji z rokiem podatkowym rozpoczętym przed 1 stycznia 2027 r. lock-up obejmie dopiero mienie wniesione w kolejnym roku podatkowym.
Najem: węższy katalog preferencji
W prasie często mówi się o końcu preferencji dla najmu krótkoterminowego. Sam przepis jest sformułowany inaczej i warto go czytać dosłownie. Zwolnienie z CIT nie będzie obejmowało przychodów z najmu, dzierżawy lub podobnej umowy, których przedmiotem jest:
- budynek mieszkalny, budynek o funkcji mieszanej w części mieszkalnej, lokal mieszkalny lub ich część, chyba że fundacja wynajmuje je bezpośrednio i wyłącznie na cele mieszkaniowe;
- inny budynek, lokal lub ich część przeznaczone do całodobowego zakwaterowania.
Dotychczasowy zakres (najem przedsiębiorstwa lub składników majątku służących działalności beneficjenta, fundatora lub podmiotu powiązanego, przy udziale co najmniej 5%) pozostaje i zostaje uzupełniony o powyższe. Nowe zasady dotyczą przychodów uzyskanych począwszy od roku podatkowego fundacji rozpoczynającego się po 31 grudnia 2026 r. Ocena, czy konkretny najem mieści się w wyjątku, wymaga analizy umów i sposobu prowadzenia działalności. W przypadku najmu mieszkaniowego ciężar dowodu, że najem jest bezpośredni i wyłącznie na cele mieszkaniowe, spoczywa na fundacji.
Okno na zwrot nieruchomości
Ustawodawca przewidział rozwiązanie przejściowe dla fundacji, które wniosły do siebie budynki lub lokale z opisanych wyżej kategorii (mieszkalne albo przeznaczone do całodobowego zakwaterowania), w tym także spółdzielcze prawa do lokali, i po zmianach chcą się z nich wycofać. Jeżeli fundacja zwróci taką nieruchomość osobie, która przed 1 stycznia 2027 r. była jej właścicielem bezpośrednio przed wniesieniem lub nieodpłatnym przekazaniem, do 31 grudnia 2027 r. (albo w ciągu 12 miesięcy od końca roku podatkowego rozpoczętego przed 1 stycznia 2027 r. i kończącego się po tej dacie), to do takiego zwrotu nie stosuje się art. 24q i 24r ustawy o CIT, a zwrot w formie darowizny jest zwolniony z podatku od spadków i darowizn. Przepisy przejściowe regulują też skutki w PIT po stronie osoby przyjmującej zwrot, zwykle fundatora. Gdy fundator wniósł nieruchomość na pokrycie funduszu założycielskiego, musi w tym okresie uzupełnić fundusz, jeśli po zwrocie wynosi on mniej niż 100 000 zł, bo inaczej stosuje się odpowiednio przepisy art. 105-108 ustawy o fundacji rodzinnej. Decyzję o zwrocie warto poprzedzić analizą konkretnego stanu faktycznego.
Zwolnienie PIT dla szerszego kręgu rodziny
Ustawa poszerza także krąg osób, którym świadczenia z fundacji mogą przysługiwać ze zwolnieniem z PIT. Pojęcie członka rodziny fundatora obejmie, oprócz dotychczasowych osób, zstępnych jego rodzeństwa oraz zstępnych jego pasierba. Zmiany w PIT mają dotyczyć przychodów uzyskanych od 1 stycznia 2027 r.
Co to oznacza w praktyce
Fundatorzy i beneficjenci powinni rozważyć trzy kwestie. Po pierwsze, jakie wypłaty przypadają jeszcze na rok podatkowy fundacji rozpoczęty przed 1 stycznia 2027 r. Po drugie, jaki majątek, w tym nieruchomości mieszkalne i przeznaczone do zakwaterowania, znajduje się w fundacji i czy jego najem będzie nadal zwolniony. Po trzecie, czy planowane wniesienie majątku w 2027 r. nie koliduje z planem jego sprzedaży przed upływem 2 lat od końca roku wniesienia.
Podsumowanie
Ustawa zmieniająca opodatkowanie fundacji rodzinnych jest uchwalona, ale do ogłoszenia potrzebuje podpisu Prezydenta. Jej główne elementy to stawka 19% od świadczeń, mienia wydawanego przy rozwiązaniu i ukrytych zysków, lock-up liczony 2 lata od końca roku wniesienia majątku, węższy zakres zwolnienia przy najmie nieruchomości mieszkalnych i przeznaczonych do zakwaterowania oraz szerszy krąg członków rodziny w PIT.
Jeśli prowadzą Państwo fundację rodzinną lub planują jej założenie i chcą ocenić skutki zmian dla konkretnej struktury, zapraszamy do kontaktu. Ofertę dla przedsiębiorców znajdą Państwo na stronie tabert.pl/przedsiebiorcy. Skontaktuj się z Kancelarią Tabert Przyniczka, aby omówić sytuację Państwa fundacji.