Od 8 lipca 2026 r. inspektor pracy może samodzielnie stwierdzić decyzją administracyjną, że umowa cywilnoprawna lub kontrakt B2B w rzeczywistości ukrywa stosunek pracy. Kancelarie i doradcy podatkowi coraz częściej wskazują jednak, że sama decyzja Państwowej Inspekcji Pracy to dopiero początek problemów przedsiębiorcy – prawdziwe ryzyko finansowe rozgrywa się na styku PIT, VAT i ZUS. Sprawdzamy, co realnie grozi firmie, której współpraca z kontraktorem zostanie przekwalifikowana.
Co zmieniła nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy
Ustawa z 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2026 r. poz. 473) weszła w życie 8 lipca 2026 r. Inspektor pracy zyskał kompetencję (art. 11 ust. 1 pkt 7a ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy) do wydania decyzji administracyjnej stwierdzającej istnienie stosunku pracy, jeżeli faktyczny sposób wykonywania obowiązków odpowiada przesłankom z art. 22 par. 1 Kodeksu pracy – a więc podporządkowaniu poleceniom zlecającego oraz wykonywaniu pracy w miejscu i czasie przez niego wyznaczonym; w praktyce ocenia się przy tym dodatkowo, po czyjej stronie leży ryzyko gospodarcze współpracy – to jedna z cech zwykle odróżniających stosunek pracy od współpracy B2B. Decyzja nie jest pierwszym krokiem kontroli – inspektor sięga po nią dopiero, gdy wcześniejsze polecenie usunięcia nieprawidłowości okazało się bezskuteczne. Nowelizacja nałożyła też na okręgowego inspektora pracy odrębny obowiązek (art. 19 ust. 1a ustawy o PIP) informowania organów podatkowych o wydanych decyzjach oraz o uprawomocnieniu się wyroków sądów pracy w tego rodzaju sprawach.
Od kiedy liczą się skutki decyzji – i dlaczego to nie zawsze cały okres współpracy
Wbrew części doniesień prasowych, decyzja PIP nie działa automatycznie wstecz do dnia faktycznego rozpoczęcia współpracy z kontraktorem. Ustawa wprost przesądza, że datą zawarcia umowy o pracę stwierdzonej decyzją jest dzień jej wydania. Wyjątek dotyczy sytuacji, w której firma próbuje uniknąć konsekwencji, kończąc współpracę z kontraktorem w trakcie postępowania – wtedy za datę zawarcia umowy o pracę uznaje się dzień rozpoczęcia kontroli, a nie dzień wydania decyzji. Sama decyzja wywołuje skutki prawne – także podatkowe, składkowe i ubezpieczeniowe – od dnia jej wydania, ale staje się wykonalna dopiero z chwilą, gdy upłynie termin do wniesienia odwołania bez jego wniesienia, gdy zapadnie prawomocny wyrok sądu pracy, albo gdy zostanie jej nadany rygor natychmiastowej wykonalności.
Skutki w PIT: zmiana źródła przychodu i obowiązki płatnika
Od dnia wydania decyzji przychody dotychczasowego kontraktora przestają być kwalifikowane jako przychód z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 14 ustawy o PIT), a stają się przychodem ze stosunku pracy (art. 10 ust. 1 pkt 1, art. 12 ust. 1 ustawy o PIT). Firma – jako zakład pracy – musi zacząć pobierać zaliczki na podatek dochodowy według skali (12 lub 32 proc., art. 27 ust. 1 ustawy o PIT) na podstawie art. 32 ust. 1 ustawy o PIT, a nie rozliczać się na podstawie faktury kontraktora. Nowelizacja wprowadziła też zabezpieczenie po stronie fiskusa: na czas trwania sporu o decyzję (odwołanie do sądu, uprawomocnienie orzeczenia) zawiesza się bieg przedawnienia zobowiązania podatkowego w PIT (art. 70 par. 6 pkt 3a-3b i par. 7 pkt 3a-3b Ordynacji podatkowej), a prawomocna decyzja PIP wiąże organ podatkowy jako rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego (art. 201 par. 1aa Ordynacji podatkowej) – organ nie prowadzi więc od nowa własnego sporu o to, czy stosunek pracy istniał.
Skutki w VAT: ryzyko dla wystawionych i odliczonych faktur
Ustawa o VAT wyłącza z definicji samodzielnie wykonywanej działalności gospodarczej czynności, z tytułu których przychody są kwalifikowane jako przychody ze stosunku pracy (art. 15 ust. 3 pkt 1 ustawy o VAT). Jeżeli więc współpraca z kontraktorem prowadzącym jednoosobową działalność zostanie przekwalifikowana na stosunek pracy, powstaje ryzyko, że w okresie objętym decyzją kontraktor nie działał jako podatnik VAT, a jego faktury dokumentowały czynność niepodlegającą opodatkowaniu. Konsekwencją dla firmy korzystającej z jego usług byłaby utrata prawa do odliczenia VAT z takich faktur (art. 88 ust. 3a pkt 2 ustawy o VAT), a po stronie kontraktora – konieczność korekty VAT odliczonego od zakupów rozliczanych jako związane z działalnością (np. rat leasingu). Dla współpracy w formie zlecenia lub kontraktu menedżerskiego obowiązuje odrębny, trójwarunkowy test z art. 15 ust. 3 pkt 3 ustawy o VAT, w praktyce prowadzący do tego samego skutku. Zakres czasowy tego ryzyka wyznacza ta sama data zawarcia umowy o pracę, którą ustala decyzja – a więc co do zasady dzień jej wydania, nie cała wcześniejsza historia współpracy.
Skutki w ZUS: zgłoszenie, składki i zaliczenie już wpłaconych kwot
Ustalenie istnienia stosunku pracy oznacza obowiązek zgłoszenia pracownika do ubezpieczeń społecznych i zdrowotnego – w terminie 7 dni od dnia, w którym decyzja stała się ostateczna (a przy odwołaniu do sądu – od dnia prawomocności wyroku). Za podstawę wymiaru składek za okres od wydania decyzji do jej ostateczności przyjmuje się kwoty już wykazane z tytułu zlecenia lub działalności gospodarczej. Bieg przedawnienia należności składkowych ulega zawieszeniu na czas trwania sporu o decyzję. Nowelizacja wprowadza przy tym mechanizm łagodzący: składki już opłacone przez zleceniobiorcę lub kontraktora z tytułu tej samej współpracy podlegają zaliczeniu na poczet składek należnych z tytułu stosunku pracy, więc nie dochodzi do podwójnego naliczenia tych samych składek.
Czy przepisy przejściowe chronią przedsiębiorcę
Nowelizacja przewiduje mechanizm przejściowy, który ma zachęcić firmy do dobrowolnego uregulowania statusu współpracowników bez czekania na kontrolę PIP. Dotyczy on jednak wyłącznie odpowiedzialności wykroczeniowej z art. 281 Kodeksu pracy (czyli grzywny za zawieranie umowy cywilnoprawnej w warunkach umowy o pracę) – zgodnie z art. 16 ustawy nowelizującej nie obejmuje natomiast konsekwencji podatkowych ani składkowych. Innymi słowy, uniknięcie kary za wykroczenie nie zwalnia z obowiązku korekty rozliczeń PIT, VAT ani ZUS za okres, w którym współpraca faktycznie miała charakter pracowniczy.
Co powinien zrobić przedsiębiorca korzystający z B2B
- Przejrzeć umowy z kontraktorami pod kątem zgodności treści z faktycznym sposobem współpracy (podporządkowanie, miejsce i czas pracy, ryzyko gospodarcze).
- Ocenić ekspozycję podatkową i składkową za okres, w którym dana współpraca trwa, nie tylko formalną treść umowy.
- Rozważyć uregulowanie statusu współpracowników zanim dojdzie do kontroli PIP – nie zwolni to z zaległości podatkowych i składkowych, ale może ograniczyć dalsze narastanie ryzyka.
- Przed złożeniem wyjaśnień organom PIP, skarbowym lub ZUS skonsultować sprawę z prawnikiem – odpowiedzi udzielone na wczesnym etapie kontroli trudno później skorygować.
Nowelizacja ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, obowiązująca od 8 lipca 2026 r., wiąże skutki podatkowe, składkowe i ubezpieczeniowe decyzji o przekwalifikowaniu B2B na etat przede wszystkim z momentem jej wydania, a nie z całą wcześniejszą historią współpracy – z wyraźnym wyjątkiem dla firm, które próbowałyby zakończyć kontrakt w trakcie postępowania, by uniknąć konsekwencji. To wciąż realne ryzyko dla firm korzystających z kontraktorów: zmiana zasad rozliczeń PIT, utrata prawa do odliczenia VAT i obowiązek zgłoszenia do ZUS mogą się pojawić z dnia na dzień. Jeśli Twoja firma korzysta z kontraktorów B2B lub zleceniobiorców, warto już teraz ocenić skalę tego ryzyka. Kancelaria Tabert Przyniczka pomaga przedsiębiorcom audytować umowy B2B i przygotować się na ewentualną kontrolę PIP, skarbową lub ZUS – skontaktuj się z nami, aby ocenić sytuację Twojej firmy.