Opóźnienia w płatnościach między przedsiębiorcami to codzienność polskiego obrotu gospodarczego — ale ustawa o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych daje wierzycielowi konkretne, policzalne narzędzia, żeby nie tylko odzyskać należność, ale i obciążyć dłużnika realnym kosztem opóźnienia. Problem w praktyce nie leży w przepisach, tylko w tym, że mało kto liczy te kwoty poprawnie — albo w ogóle nie wie, że oprócz odsetek przysługuje mu jeszcze coś więcej.
Kiedy w ogóle zaczyna biec termin
Podstawowa zasada z art. 7 ust. 2 ustawy z 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych mówi, że termin zapłaty w umowie między przedsiębiorcami nie może przekraczać 60 dni — strony mogą go wydłużyć, ale tylko wyraźnym postanowieniem umownym, które nie może być rażąco nieuczciwe wobec wierzyciela. Jest jednak wyjątek, o którym często zapomina się w praktyce: jeśli dłużnikiem jest duży przedsiębiorca, a wierzycielem mikro-, mały lub średni przedsiębiorca, termin 60 dni obowiązuje bezwzględnie (art. 7 ust. 2a) — ustawa wprost wyłącza możliwość jego wydłużenia w takiej relacji. Od dnia następnego po upływie terminu zapłaty wierzyciel nabywa prawo do odsetek za opóźnienie — i to ten moment jest punktem wyjścia do wszystkich dalszych wyliczeń.
Ile faktycznie wynoszą odsetki za opóźnienie
Odsetki ustawowe za opóźnienie w transakcjach handlowych liczy się inaczej niż zwykłe odsetki cywilne — ustawa wiąże je ze stopą referencyjną Narodowego Banku Polskiego. Zgodnie z art. 4 pkt 3 ustawy, standardowa stawka to stopa referencyjna NBP powiększona o dziesięć punktów procentowych; niższa stawka — stopa referencyjna plus osiem punktów procentowych — dotyczy wyłącznie sytuacji, w której dłużnikiem jest podmiot publiczny będący podmiotem leczniczym. Przy stopie referencyjnej NBP na poziomie 3,75% (obowiązującej od 5 marca 2026 r. i niezmienionej na kolejnych posiedzeniach Rady Polityki Pieniężnej, w tym w lipcu 2026 r.) oznacza to w większości relacji handlowych odsetki na poziomie 13,75% w skali roku. Odsetki nalicza się od dnia następnego po upływie terminu zapłaty aż do dnia zapłaty, bez konieczności wcześniejszego wezwania dłużnika.
Rekompensata 40, 70 lub 100 euro — mało kto po nią sięga
Oprócz odsetek, art. 10 ust. 1 ustawy daje wierzycielowi prawo do rekompensaty za koszty odzyskiwania należności — bez konieczności wykazywania, że koszty w ogóle poniósł, i bez wzywania dłużnika. Wysokość rekompensaty zależy od wartości świadczenia pieniężnego: 40 euro, gdy wartość faktury nie przekracza 5000 zł; 70 euro, gdy jest wyższa niż 5000 zł, ale niższa niż 50 000 zł; oraz 100 euro, gdy wynosi 50 000 zł lub więcej. Kwotę przelicza się na złote po średnim kursie euro ogłoszonym przez NBP na ostatni dzień roboczy miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym świadczenie stało się wymagalne (art. 10 ust. 1a). Rekompensata przysługuje od dnia nabycia prawa do odsetek — czyli od tego samego momentu, co odsetki za opóźnienie — i jest niezależna od tego, czy dłużnik w końcu zapłacił fakturę po terminie. Warto pamiętać, że roszczenie o rekompensatę nie może być przedmiotem zbycia (art. 10 ust. 4) — wierzyciel dochodzi go sam, choć może upoważnić do tego pełnomocnika.
W praktyce przy portfelu kilkudziesięciu czy kilkuset spóźnionych faktur te kwoty potrafią się kumulować do sum, które realnie opłaca się egzekwować — a rekompensata nie wymaga żadnego dodatkowego dowodu poza samym faktem opóźnienia.
Przykład liczbowy
Załóżmy fakturę na 30 000 zł netto, która została opłacona 60 dni po terminie płatności. Wartość świadczenia mieści się w przedziale powyżej 5000 zł i poniżej 50 000 zł, więc wierzycielowi przysługuje rekompensata w wysokości 70 euro (przeliczona na złote po średnim kursie NBP z ostatniego dnia roboczego miesiąca poprzedzającego miesiąc wymagalności). Do tego dochodzą odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych — przy stawce 13,75% w skali roku (stopa referencyjna NBP 3,75% plus dziesięć punktów procentowych) za 60 dni opóźnienia to około 678 zł. Oba te elementy — odsetki i rekompensata — są od siebie niezależne i sumują się jako dodatkowe należności z tytułu samego opóźnienia w zapłacie jednej faktury, bez konieczności wykazywania jakiejkolwiek szkody.
Ile czasu na dochodzenie tych roszczeń
Ustawa nie reguluje odrębnie terminu przedawnienia rekompensaty ani odsetek za opóźnienie w transakcjach handlowych, więc stosuje się zasady ogólne z Kodeksu cywilnego. Jak wskazał Sąd Rejonowy w Gdyni w wyroku z 17 września 2025 r. (sygn. VI GC 260/25), roszczenie o rekompensatę z art. 10 ust. 1 ustawy — jako związane z prowadzeniem działalności gospodarczej — przedawnia się z upływem trzech lat zgodnie z art. 118 k.c., a bieg tego terminu liczy się od dnia, w którym wierzyciel nabył prawo do odsetek, czyli od dnia następnego po upływie terminu zapłaty faktury, niezależnie od dalszych losów roszczenia głównego. W praktyce oznacza to, że wierzyciel powinien pilnować terminów płatności poszczególnych faktur osobno — trzyletni termin biegnie dla każdej z nich niezależnie, licząc od jej własnej daty wymagalności.
Co to oznacza w praktyce
Dla przedsiębiorcy, który regularnie ma do czynienia z opóźnionymi płatnościami, oznacza to trzy konkretne, policzalne elementy do odzyskania przy każdej spóźnionej fakturze: kwotę główną, odsetki za opóźnienie liczone według stopy referencyjnej NBP powiększonej o odpowiednią liczbę punktów procentowych, oraz rekompensatę w wysokości 40, 70 lub 100 euro — bez konieczności udowadniania poniesionych kosztów. Przy większej liczbie spóźnionych kontrahentów warto to policzyć systemowo, zanim najstarsze roszczenia zaczną się przedawniać.
Jeżeli w Twojej firmie zalega portfel niezapłaconych na czas faktur, nasz zespół windykacyjny może pomóc w policzeniu należnych odsetek i rekompensat oraz w ich skutecznym dochodzeniu — od wezwania do zapłaty po postępowanie sądowe. Skontaktuj się z nami, żeby sprawdzić, ile realnie możesz odzyskać.