Słup energetyczny, gazociąg albo wodociąg na Twojej działce to dla wielu właścicieli temat odkładany latami. Przedsiębiorstwo przesyłowe odpowiada zwykle jednym zdaniem: urządzenie stoi tu od dziesięcioleci, więc służebność już się zasiedziała. Taki argument bywał skuteczny. Po wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 2 grudnia 2025 r. (sygn. P 10/16) sądy muszą jednak ponownie ocenić, czy zasiedzenie sprzed 2008 roku w ogóle wchodziło w grę. Poniżej wyjaśniamy, co się zmieniło, czego nie należy obiecywać i jak właściciel powinien ocenić swoją sytuację.
Skąd bierze się spór o zasiedzenie
Służebność przesyłu uregulowano w Kodeksie cywilnym w art. 3051–3054. Przepisy te weszły w życie 3 sierpnia 2008 r. Zgodnie z art. 3051 k.c. nieruchomość można obciążyć na rzecz przedsiębiorcy, który zamierza wybudować lub którego własność stanowią urządzenia przesyłowe, prawem korzystania z nieruchomości w oznaczonym zakresie, zgodnie z przeznaczeniem tych urządzeń. Art. 3054 k.c. nakazuje stosować do niej odpowiednio przepisy o służebnościach gruntowych.
Zanim te przepisy weszły w życie, przedsiębiorstwa przesyłowe powoływały się na zasiedzenie służebności gruntowej o treści odpowiadającej przesyłowi (art. 292 w związku z art. 285 k.c.). Art. 292 k.c. dopuszcza zasiedzenie służebności gruntowej tylko wtedy, gdy polega ona na korzystaniu z trwałego i widocznego urządzenia. Jeżeli sąd uznał, że zasiedzenie nastąpiło, służebność powstawała bez wynagrodzenia dla właściciela.
Co orzekł Trybunał Konstytucyjny
W wyroku z 2 grudnia 2025 r. (P 10/16) Trybunał uznał art. 292 w związku z art. 285 k.c. za niezgodny z Konstytucją w zakresie, w jakim przepisy te, rozumiane w praktyce sądów, pozwalały przedsiębiorstwu przesyłowemu zasiedzieć służebność gruntową odpowiadającą służebności przesyłu przed wejściem w życie art. 3051–3054 k.c. Jako wzorce kontroli wskazano m.in. art. 21 ust. 1 i art. 64 Konstytucji, czyli ochronę własności.
Wyrok ma charakter zakresowy: nie usuwa przepisu z porządku prawnego, a zmienia sposób, w jaki wolno go stosować. Według źródeł, które sprawdziliśmy, nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, dlatego jego moc wiążąca jest przedmiotem sporu. Sądy powszechne nie podchodzą do niego jednolicie, więc w konkretnej sprawie nie można zakładać, że sąd uzna zarzut zasiedzenia za bezskuteczny.
Przykłady z Sądu Najwyższego
Pokazują one, że spory o służebność przesyłu trafiają do Sądu Najwyższego i że kwoty bywają znaczące. W sprawie II CSKP 2313/22 Sąd Najwyższy postanowieniem z 5 lutego 2025 r. oddalił skargę kasacyjną przedsiębiorstwa przesyłowego. Sąd rejonowy ustanowił w niej służebność przesyłu dla linii energetycznej 110 kV za jednorazowym wynagrodzeniem 551 093 zł. Z kolei w sprawie I CSK 1324/25 Sąd Najwyższy postanowieniem z 17 lipca 2026 r. odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej operatora gazociągu wysokiego ciśnienia. Sąd rejonowy zasądził w niej 186 941 zł wynagrodzenia, a sąd okręgowy oddalił apelację.
W obu sprawach kwotę ustaliły sądy niższych instancji, a Sąd Najwyższy nie przyjął kasacji lub ją oddalił. Wysokość wynagrodzenia zależy od rodzaju urządzenia, szerokości pasa, wartości gruntu i sposobu jego wykorzystania. To nie są stawki, na które może liczyć każdy właściciel.
Dwie drogi i jedno zastrzeżenie
Przepis art. 3052 k.c. wprost reguluje sytuację, w której strony nie mogą się porozumieć. Jeżeli przedsiębiorca odmawia zawarcia umowy o ustanowienie służebności przesyłu, a jest ona konieczna do korzystania z urządzeń, właściciel nieruchomości może żądać odpowiedniego wynagrodzenia w zamian za jej ustanowienie (art. 3052 § 2 k.c.). Odwrotnie, gdy to właściciel odmawia zawarcia umowy, ustanowienia służebności za odpowiednim wynagrodzeniem może żądać przedsiębiorca (§ 1).
Druga droga to roszczenia wobec podmiotu, który korzysta z gruntu bez tytułu prawnego. Przepisy o rozliczeniach właściciela z posiadaczem (art. 224–225 k.c.) uzależniają obowiązek zapłaty wynagrodzenia od tego, czy posiadacz był w dobrej, czy w złej wierze, i od momentu, w którym dowiedział się o sporze. Z tego powodu ocena, od kiedy i w jakiej wysokości można żądać pieniędzy, wymaga analizy dokumentów w konkretnej sprawie.
Zastrzeżenie dotyczy usunięcia urządzeń. Art. 3053 § 3 k.c. nakłada na przedsiębiorcę obowiązek usunięcia urządzeń utrudniających korzystanie z nieruchomości dopiero po wygaśnięciu służebności przesyłu. Żądanie usunięcia w trakcie sporu może mieć oparcie w ogólnej ochronie własności (art. 222 § 2 k.c.), ale zależy od tego, czy przedsiębiorca ma tytuł do korzystania z gruntu.
Ryzyka, o których trzeba wiedzieć
Wyrok TK nie daje automatycznej wygranej. Po pierwsze, jego moc wiążąca jest sporna, bo nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw. Po drugie, ścieżka wznowienia postępowań zakończonych wcześniej zasiedzeniem jest niepewna: termin na skargę o wznowienie liczy się od wejścia w życie orzeczenia TK, a w orzecznictwie spierają się ze sobą stanowiska Sądu Najwyższego i Trybunału. Dlatego nie warto zakładać, że zamknięta sprawa da się łatwo otworzyć na nowo.
Po trzecie, wynik zależy od faktów: kto i kiedy był właścicielem gruntu, kiedy postawiono urządzenie, czy istniała decyzja administracyjna albo umowa, czy toczyło się wcześniej postępowanie sądowe. Dlatego przed jakąkolwiek decyzją trzeba sprawdzić dokumenty.
Co zrobić jako właściciel
- zbierz dokumenty dotyczące nieruchomości i urządzeń: odpis księgi wieczystej, mapy, korespondencję z przedsiębiorstwem, decyzje i umowy,
- ustal, od kiedy urządzenie stoi na gruncie i kto był wtedy właścicielem,
- sprawdź, czy w przeszłości toczyło się postępowanie o zasiedzenie lub ustanowienie służebności,
- nie podpisuj ugody ani oświadczenia o braku roszczeń, zanim ktoś oceni Twoją sytuację prawną.
Podsumowanie
Wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie oznacza, że każdy właściciel słupa lub rury na działce otrzyma wysokie wynagrodzenie. Oznacza, że zarzut zasiedzenia sprzed 2008 roku wymaga dziś dokładnej weryfikacji, a nie przyjęcia go bez dyskusji. Szczegóły dotyczące naszej pomocy znajdziesz na stronie poświęconej służebności przesyłu.
Masz urządzenia przesyłowe na swojej działce? Skontaktuj się z Kancelarią Tabert Przyniczka. Wstępnie przeanalizujemy księgę wieczystą i dokumenty oraz powiemy, jakie roszczenia mogą Ci przysługiwać: tabert.pl/sluzebnosc-przesylu.