11 sierpnia 2026 r. weszła w życie ustawa z dnia 3 lipca 2026 r. o systemach sztucznej inteligencji (Dz.U. 2026 poz. 1003) — pierwszy polski akt prawny wprost regulujący nadzór nad wykorzystaniem AI w biznesie. Większość komentarzy w mediach branżowych koncentruje się na samym fakcie wejścia ustawy w życie, pomijając najważniejszy dla przedsiębiorców szczegół: kluczowe przepisy o kontrolach, postępowaniach i karach zaczną obowiązywać dopiero 28 października 2026 r. To ten drugi termin, a nie sierpniowy, wyznacza realny moment, w którym warto mieć uporządkowaną dokumentację korzystania z narzędzi AI w firmie.
Nowy organ nadzoru: Komisja Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji
Ustawa powołuje krajowy organ nadzoru rynku systemów sztucznej inteligencji — Komisję Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji (art. 5 ust. 1 ustawy). W mediach funkcjonuje jako KRiBSI, choć sama ustawa posługuje się wyłącznie skrótem „Komisja”. Do jej zadań, wymienionych w siedemnastopunktowym katalogu w art. 6, należy między innymi kontrola przestrzegania unijnego rozporządzenia w sprawie sztucznej inteligencji (rozporządzenie 2024/1689, tzw. AI Act) oraz przepisów krajowej ustawy, wydawanie decyzji i postanowień w sprawach naruszeń, prowadzenie tzw. piaskownic regulacyjnych oraz — co szczególnie istotne dla firm planujących wdrożenia — wydawanie opinii indywidualnych.
Dwa terminy, nie jeden
Harmonogram wejścia w życie ustawy jest dwuetapowy, co łatwo przeoczyć. Zasadnicza część przepisów (w tym powołanie Komisji) obowiązuje od 11 sierpnia 2026 r. Jednak zgodnie z art. 127 pkt 2 ustawy, przepisy dotyczące opinii indywidualnych (art. 8–18) oraz całe rozdziały o kontroli, postępowaniu administracyjnym, układzie łagodzącym sankcje i karach administracyjnych wchodzą w życie dopiero po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy — czyli 28 października 2026 r. Do tego dnia Komisja formalnie istnieje, ale nie dysponuje jeszcze pełnią uprawnień egzekucyjnych wobec przedsiębiorców.
Szerokie uprawnienia kontrolne od 28 października
Zakres uprawnień kontrolnych, które Komisja uzyska, jest znaczący. Zgodnie z art. 52 ust. 1 pkt 1 ustawy, osoba prowadząca kontrolę może żądać udostępnienia korespondencji przesyłanej drogą elektroniczną oraz zapewnienia dostępu do systemów informatycznych i teleinformatycznych — w tym do chmury obliczeniowej należącej do innego podmiotu, jeśli tylko kontrolowany ma do niej dostęp. W praktyce oznacza to, że materiały przekazywane pracownikom narzędziom AI (np. treści wklejane do zewnętrznych chatbotów czy modeli językowych wykorzystywanych w firmie) mogą stać się przedmiotem kontroli regulacyjnej, jeśli system, w którym są przetwarzane, kwalifikuje się jako system AI w rozumieniu unijnego rozporządzenia.
Opinia indywidualna — pytanie do Komisji zanim wdrożysz AI
Ustawa wprowadza mechanizm funkcjonalnie zbliżony do indywidualnej interpretacji podatkowej — opinię indywidualną (art. 6 pkt 13 oraz art. 8–18). Przedsiębiorca planujący wdrożenie lub już wykorzystujący system AI może złożyć wniosek o ocenę zgodności swojego działania z przepisami, wnosząc opłatę w wysokości 150 zł (art. 11). Komisja ma na wydanie opinii 30 lub 60 dni, w zależności od złożoności sprawy (art. 12), a wydana opinia wiąże samą Komisję (art. 13) — co daje przedsiębiorcy realną ochronę, jeśli zastosuje się do jej treści. Co więcej, przekroczenie przez Komisję ustawowego terminu skutkuje milczącym uznaniem stanowiska wnioskodawcy za prawidłowe (art. 12 ust. 3). Dla firm, które nie mają pewności, czy ich narzędzie AI mieści się w kategorii wysokiego ryzyka, to tańszy i szybszy sposób na zdobycie pewności prawnej niż czekanie na ewentualną kontrolę.
Kary finansowe — stawki z unijnego AI Act, procedura polska
Sama ustawa nie wprowadza własnych kwot kar — w art. 104 ust. 1 odsyła wprost do rozdziału XII rozporządzenia 2024/1689. Trzy progi ustanowione w art. 99 tego rozporządzenia wyglądają następująco: do 35 mln euro lub 7% światowego rocznego obrotu za stosowanie zakazanych praktyk AI, do 15 mln euro lub 3% obrotu za naruszenie pozostałych obowiązków (w tym dotyczących systemów wysokiego ryzyka i przejrzystości), oraz do 7,5 mln euro lub 1% obrotu za przekazanie organowi nieprawdziwych lub wprowadzających w błąd informacji. Dla dużych podmiotów stosuje się wyższą z dwóch wartości, natomiast dla mikro, małych i średnich przedsiębiorstw (w tym startupów) — niższą, co w praktyce może znacząco ograniczyć realne ryzyko finansowe dla mniejszych firm. Polska ustawa reguluje wyłącznie procedurę: kwoty przelicza się na złote według kursu euro ogłoszonego przez NBP 28 stycznia danego roku (art. 104 ust. 4), a przedsiębiorca, który dobrowolnie usunie naruszenie i zawrze z Komisją tzw. układ, może liczyć na obniżenie kary nawet o 90% (art. 70 ust. 6).
Co warto zrobić już teraz
Do 28 października 2026 r. zostało niewiele czasu na uporządkowanie tematu, zanim Komisja zacznie z pełnych uprawnień korzystać. W praktyce oznacza to: sporządzenie listy narzędzi AI wykorzystywanych w firmie (także tych, które pracownicy stosują nieformalnie), wstępną ocenę, czy któreś z nich mieści się w kategorii systemów wysokiego ryzyka w rozumieniu unijnego rozporządzenia, oraz rozważenie złożenia wniosku o opinię indywidualną w przypadkach budzących wątpliwość. Koszt samego wniosku jest symboliczny; kosztem realnym jest czas potrzebny na przygotowanie opisu stanu faktycznego, który Komisja oceni.
Jeśli Twoja firma korzysta z narzędzi AI w codziennej działalności i nie masz pewności, czy obecny sposób ich wykorzystania spełnia wymogi nowej ustawy, warto to zweryfikować przed 28 października. Zapraszamy do kontaktu — pomożemy ocenić ryzyko i, jeśli będzie to zasadne, przygotować wniosek o opinię indywidualną. Więcej o naszym wsparciu dla przedsiębiorców znajdziesz na stronie tabert.pl/przedsiebiorcy.
Podsumowanie: Ustawa o systemach sztucznej inteligencji formalnie obowiązuje od 11 sierpnia 2026 r., ale jej „ostre zęby” — kontrole, postępowania i kary — uruchamiają się dopiero 28 października 2026 r. Do tego czasu przedsiębiorcy mają czas na przegląd wykorzystywanych narzędzi AI i, w razie wątpliwości, wystąpienie o opinię indywidualną do nowo powołanej Komisji Rozwoju i Bezpieczeństwa Sztucznej Inteligencji.